เฉลย

๑. คนไข้มาด้วยอาการมีผื่นขึ้นเป็นเม็ดทรายเรียงเป็นแถวมีเงาหนอง

ก. คนไข้มีลักษณะอาการของโรคอะไร ?

ตอบ ชื่อโรค:งูสวัด

ข้อมูลอ้างอิง เวชกรรมไทย ๑ บทที่ ๕ โรคไข้ต่างๆ คัมภีร์ตักศิลา หน้า ๗๘

ไข้กาฬ ๑๐ จำพวก (เกิดแก่คนทั้งหลาย)

๕. ไข้งูสวัด (ตวัด) ลักษณะการผุด เป็นเม็ดทรายขึ้นมาเป็นแถว มีสัณฐานเหมือนงูเป็นเม็ดพองๆ เป็นหนองก็มี ถ้าหญิงเป็นซ้าย ชายเป็นขวา และถ้าข้ามสันหลังไปรักษาไม่ได้ (ตาย)

อาการ จับสะบัดร้อนสะบัดหนาว บางให้ปวดศีรษะ บางทีก็ไม่จับ

ข. จงบอกชื่อยารักษาขนานที่ ๑-๓

ตอบ ยากระทุ้งพิษขนานที่ ๑ (ยาแก้ว ๕ ดวง) ยาเบญจโลกวิเชียร (ยา ๕ ราก)

ขนานที่ ๒ (ยาประสะผิวภายนอก)

ขนานที่ ๓ (ยาพ่นภายนอก)

ข้อมูลอ้างอิง เวชกรรมไทย ๑ บทที่ ๕ โรคไข้ต่างๆ คัมภีร์ตักศิลา หน้า ๗๐

๓. ยารักษาไข้พิษไข้กาฬ

ให้แพทย์ใช้ยากระทุ้งพิษให้สิ้น ถ้ากระทุ้งพิษไม่หมด ก็จะกลับลงไปกินตับกินปอด ให้ถ่ายออกมาเป็นโลหิตเสมหะ ทำพิษต่างๆ ถ้ารักษาดีก็มีโอกาสรอด ถ้ารักษาไม่ดีก็ตาย ดังนั้นแพทย์เมื่อจะกระทุ้งพิษให้ไข้พิษไข้กาฬออกมานั้น จะต้องใช้ยาชื่อ แก้ว ๕ ดวง (ยา ๕ ราก) และยาอื่นๆ ตามลำดับ ดังนี้

ยากระทุ้งพิษขนานที่ ๑ (ยาแก้ว ๕ ดวง) มีดังนี้

๑. รากชิงชี่

๒. รากย่านาง

๓. รากคนทา

๔. รากเท้ายายม่อม

๕. รากมะเดื่อชุมพร

ยาทั้งนี้ เอาสิ่งละเสมอภาคกัน รับประทานครั้งละ ๒ - ๓ ซ้อนโต๊ะ ห่างกันประมาณ ๓ ชม. ต่อครั้ง สรรพคุณ กระทุ้งพิษไข้

ขนานที่ ๒ (ยาประสะผิวภายนอก) มีดังนี้

๑. ใบย่านาง

๒. ใบมะขาม

๓. เถาวัลย์เปรียง

ยาทั้งนี้ เอาหนักสิ่งละเสมอภาค บดแทรกดินประสิว ละลายน้ำซาวข้าวพ่น ถ้ายังมิดีขึ้น กระทำพิษให้ตัวร้อนเป็นเปลวถ้าตัวร้อนจัดให้แต่งยาพ่นซ้ำอีก

ขนานที่ ๓ (ยาพ่นภายนอก) มีดังนี้

๑. เถาขี้กาแดง เอาทั้งใบและราก

๒. เถาย่านาง เอาทั้งใบและราก

๓. รากฟักข้าว

ยาทั้งนี้ เอาหนักสิ่งละเสมอภาค บดแทรกดินประสิวพอควร ละลายน้ำซาวข้าวทั้งให้กินและพ่นภายนอก

ค. จงบอกชื่อสมุนไพรในตัวยาขนาดที่ ๑ มา ๕ ตัว:

ตอบ

รากคนทา

รากชิงชี

รากเท้ายายม่อม

รากมะเดื่อชุมพร

รากย่านาง

ข้อมูลอ้างอิง เวชกรรมไทย ๑ บทที่ ๕ โรคไข้ต่างๆ คัมภีร์ตักศิลา หน้า ๗๐

ง. ถ้าต้องการใช้ยาในบัญชีหลักแห่งชาติจะใช้ยาอะไรเลือกมาหนึ่งข้อ

- ยาใบบัวบก

- ยาพญายอ

- ยาว่านหางจระเข้

- ยาเมล็ดน้อยหน่า

ตอบ ยาพญายอ

ข้อมูลอ้างอิง รายการบัญชียาหลักแห่งชาติ