เฉลย

๑. ผู้ป่วยชาย อายุ ๔๕ ปี มาพบหมอด้วย อาการปัสสาวะแดงขุ่นข้น เสียดแทงในอก ขัดสองราวข้างเส้นปัตตะฆาต บริโภคอาหาร ไม่ได้ อาเจียนลมเปล่า ปัสสาวะออกมาเป็น สีดำดุจน้ำคราม ถ้าท่านเป็นแพทย์ท่านจะ วินิจฉัยว่า

ก. ผู้ป่วยเป็นโรคใค

ตอบ โรคระบบทางเดินปัสสาวะ ทุราวสา ๑๒ จำพวก

ข้อมูลอ้างอิง เวชกรรมไทย ๒ บทที่ ๒ โรคระบบทางเดินปัสสาวะ คัมภีร์มุจฉาปักขันทิกา หน้า ๑๒

โรคระบบทางเดินปัสสาวะ

ในบทนี้จะกล่าวถึง ลักษณะของมุตตะกิตที่ผิดปกติลักษณะของน้ำปัสสาวะที่เปลี่ยนแปลงไป เมื่อเกิดความผิดปกติขึ้นในระบบทางเดินปัสสาวะ และพิกัดยาที่ใช้รักษาอาการดังกล่าวที่เกิดขึ้น ทั้งบุรุษและสตรี ดังรายละเอียดของคัมภีร์ที่จะกล่าวไว้ดังนี้

ข. โรคนี้อยู่ในคัมภีร์ใด

ตอบ คัมภีร์มุจฉาปักขันทิกา

ข้อมูลอ้างอิง เวชกรรมไทย ๒ บทที่ ๒ โรคระบบทางเดินปัสสาวะ คัมภีร์มุจฉาปักขันทิกา หน้า ๑๒

ค. สาเหตุของโรคนี้คืออะไร

ตอบ เมื่อเกิดความผิดปกติขึ้นในระบบทางเดินปัสสาวะ น้ำปัสสาวะที่เปลี่ยนแปลงไป

ข้อมูลอ้างอิง เวชกรรมไทย ๒ บทที่ ๒ โรคระบบทางเดินปัสสาวะ คัมภีร์มุจฉาปักขันทิกา หน้า ๑๒

ง. โรคนี้จัดอยู่ในประเภทใด

ตอบ มุตตะมาต มี ๔ จำพวก

ข้อมูลอ้างอิง เวชกรรมไทย ๒ บทที่ ๒ โรคระบบทางเดินปัสสาวะ คัมภีร์มุจฉาปักขันทิกา หน้า ๑๓

อาการและอาการแสดง

มุตตะมาต มี ๔ จำพวก ดังนี้

๑. ปัสสาวะออกมาแดงขุ่นขัน ให้ปวดขัดเจ็บเสียวเป็นกำลัง

๒. ปัสสาวะออกมาแดงขุ่นขั้น เป็นโลหิตซ้ำปนโลหิตสด

๓. ปัสสาวะออกมาแดงรุ่นขัน เป็นหนองซ้ำอุ่นขัน

๔. ปัสสาวะออกมาแดงขุ่นขัน เป็นสีดำดุจดังน้ำคราม (น้ำครำ)

อาการ เกิดด้วยกระทบชอกช้ำ จึงสำแดงโทษ ให้ขัดสองราวข้างเส้นปัตตะมาต ให้เสียด แทงในอก เคลื่อนกายไม่สะดวก บริโภคอาหารมิได้ ให้อาเจียนลมเปล่า เป็นต้น

จ. จงบอกชื่อตำรับยาที่ใช้ในการรักษา

ตอบ ยาแก้น้ำปัสสาวะเป็นสีดำดุจน้ำครามหรือน้ำครำ

ข้อมูลอ้างอิง เวชกรรมไทย ๒ บทที่ ๒ โรคระบบทางเดินปัสสาวะ คัมภีร์มุจฉาปักขันทิกา หน้า ๑๘

๔. ยาแก้น้ำปัสสาวะเป็นสีดำดุจน้ำครามหรือน้ำครำ

๔.๑ รากย่านาง ๔.๒ เถาวัลย์เปรียง

๔.๓ รากกระทุงหมาบ้า ๔.๔ ฝางเสน

๔.๕ หัวแห้วหมู ๔.๖ หญ้าชันกาด

๔.๗ แก่นขี้เหล็ก ๔.๔ รากตะไคร้หางนาค

๔.๙ ขมิ้นอ้อย ๔.๑๐ ไพล

๔.๑๑ รากหนามรอบตัว ๔.๑๒ รากหวายขม

ยาทั้งนี้หนักสิ่งละเสมอภาค

วิธีปรุงยา ต้มรับประทาน ต้ม ๓ เอา ๑ รับประทานครั้งละ ๑ ช้อนโต๊ะ ๓ เวลาก่อนอาหาร

ฉ. จงบอกชื่อตัวยาในตำรับยาข้อ จ. มา ๑๐ ตัว

ตอบ รากย่านาง เถาวัลย์เปรียง รากกระทุงหมาบ้า ฝางเสน หัวแห้วหมู หญ้าชันกาด แก่นขี้เหล็ก รากตะไคร้หางนาค ขมิ้นอ้อย ไพล

ข้อมูลอ้างอิง เวชกรรมไทย ๒ บทที่ ๒ โรคระบบทางเดินปัสสาวะ คัมภีร์มุจฉาปักขันทิกา หน้า ๑๘

ช. จงบอกวิธีการปรุงยา

ตอบ วิธีปรุงยา ต้มรับประทาน ต้ม ๓ เอา ๑

ข้อมูลอ้างอิง เวชกรรมไทย ๒ บทที่ ๒ โรคระบบทางเดินปัสสาวะ คัมภีร์มุจฉาปักขันทิกา หน้า ๑๘

ซ. จงบอกวิธีรับประทานยา

ตอบ รับประทานครั้งละ ๑ ช้อนโต๊ะ ๓ เวลาก่อนอาหาร

ข้อมูลอ้างอิง เวชกรรมไทย ๒ บทที่ ๒ โรคระบบทางเดินปัสสาวะ คัมภีร์มุจฉาปักขันทิกา หน้า ๑๘